پیشرفت انسان از آنجایی آغاز شد که به کار گروهی و فعالیت در اجتماع روی آورد. فعالیت اجتماعی اقتضاعات خاص خود را می‌طلید. یکی از این اقتضاعات، سازمان‌یافتگی است. بدین صورت که اگر سازمان و سازمان‌دهی هر مجموعه‌ای درست و مناسب نباشد، آن مجموعه نمی‌تواند به تعالی، اوج رشد و اهداف خود دست یابد.

تحلیل فرایندی و سیستمی (با دید تمدنی) آیات قرآن کریم مبانی، اصول و ویژگی‌های کلی یک سازمان متعالی و استاندارد را ارائه می‌دهد. مدلسازی دانشی است که با ایجاد تناظر بین مؤلفه های یک سیستم واقعی و یک سیستم ساده تر از آن امکان مطالعه، تحلیل و پیش بینی رفتار سیستم واقعی را فراهم می کند. در این دانش با بررسی رفتار سیستم مدل نسبت به برخی متغیرها و تعمیم آن به رفتار سیستم واقعی، نتایجی استنباط می گردد که بدون استفاده از دانش شبیه سازی دست یابی به آنها تقریبا محال است. در آیات قرآن مجید بارها واژه مَثَل یا سایر ترکیبات آن برای شبیه سازی معانی بلند و ملکوتی به آیات طبیعی و مشهود به کار رفته است. خدای متعال در آیات 24 و 25 سوره ابراهیم تصویری جامع از یک سیستم رشد یافته (متعالی) را ارائه نموده است. توجه به ابعاد این تصویر، تحلیل و تعمیم آن به حوزه های یک نظام اجتماعی علاوه بر ارائه چشم اندازی زیبا از نگرش موحدانه به هستی، ویژگی های یک سامانه رشد یافته دینی و معیارهای ارزیابی آنرا نیز در اختیار انسان قرار می دهد.


أَلَمْ تَرَ كَيفَ ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا كَلِمَةً طَيبَةً كَشَجَرَةٍ طَيبَةٍ أَصْلُهَا ثَابِتٌ وَفَرْعُهَا فِي السَّمَاءِ، تُؤْتِي أُكُلَهَا كُلَّ حِينٍ بِإِذْنِ رَبِّهَا وَيضْرِبُ اللَّهُ الْأَمْثَالَ لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يتَذَكَّرُونَ

سوره ابراهیم، آیات 24 و 25



کلمه طیبه در آیه 24 می تواند به هر سیستم حیاتی استاندارد (واحد زیستی، اجتماعی و فرهنگی) بر اساس معیارهای توحیدی منطبق گردد؛ یک انسان مؤمن، یک جامعه رشد یافته، یک خانواده و یا یک سازمان در صورتی که فرایندها و زیرسیستم های خود را بر اساس معیارهای توحیدی طراحی و ساماندهی کنند و به یک هویت برتر دست یابند، کلمه طیبه هستند.

هر سازمان را مي توان مانند درختی در نظر گرفت که براي حيات و بالندگي محتاج عواملي مثل؛ آب، زمين، هوا، نور آفتاب، عمليات باغداري و بذر مناسب است، در محيط زيست یک سازمان آب به منزله دانش و توليد و جریان دانش شرط لازم براي رشد و بالندگي آن است، سيستم مديريت نيز نقش باغبان را ايفا می نمايد و زمين، عرصه و زمينه ايجاد هویت مطلوب با توجه به سابقه تاريخي آن و شرايط محیطی است؛ به همین ترتیب ساير عوامل و نقش آنها را با تحليل دقيق تر مي توان مشخص و بررسی نمود. تأمل در اين الگوي طبيعي اصول و قواعد رشد و توسعه و ارزیابی یک سازمان را در اختيار انسان قرار مي دهد. از باب نمونه مي توان به موارد زير اشاره نمود:

  • ­ وجود یک درخت از بزرگترین نعمت های الهی است که می تواند زندگی ناب، رشد و اثربخشی (برکت) را شبیه-سازی نماید (زنده بودن + پاکی + پویایی + متعالی + برکت).
  • ­ یک درخت سیستمی است که کارکرد اصلی آن به وحدت رساندن ذرات متفرق و به سطح برتر حیات رساندن ذرات معلق در مراتب پایین حیات است (رشد + تعالی + هویت یابی).
  • ­ در یک درخت همزمان و به طور متوازن فرایندهای متنوعی در جریان هستند (مدیریت متوازن فرایندها = عدالت سازمانی).
  • ­ فرایندهای جاری در درخت همه حیاتی و راهبردی هستند مانند: احیاء ذرات خاک، تبدیل یا تبدّل مواد اولیه خاکی و زمینی به حیات برتر، تولید محصولات با حیات برتر (میوه، اکسیژن)، تولید آثار با کیفیت زندگی (برکت + حیات + زیبایی + طراوت + شادابی، . . .)،
  • ­ مهمترین کارکرد درخت ایجاد هویت واحد از ذرات متفرق و پراکنده در زمین و آسمان و متجلی ساختن حیات برتر است (هویت یکپارچه + عدالت در فرایندها + سلامت + برکت + کرامت)
  • ­ بدون رشد و نمو در یک درخت امکان بهره بردن از مواهب موجود در آفرینش برای اجزاء متفرق آن با کیفیتی که در درخت امکان پذیر است وجود ندارد (رأفت + کرامت + برکت).
  • ­ یک درخت آثار تولید شده خودش را بی دریغ منتشر می کند و در اختیار کل محیط زیست اطراف قرار می دهد (کرامت + رأفت + برکت + لطف + . . .)
  • ­ در فرایند رشد درخت، رشد بیشتر منجر به شکوفايي، توسعه و برخورداري بیشتر از کمالات برتر مي شود (پویایی + برکت + تعالی)
  • ­ در روند رشد درخت جهت گيري حرکت، رو به بالا و آسماني است (تعالی + معنویت).
  • ­ روند طبيعي رشد منوط به ارتزاق همزمان درخت از محصولات سطوح مختلف حيات نظير؛ آب و خاک از دل زمين، نور و هوا از دل آسمان است (عدالت + سلامت).
  • ­ الگوي کامل رشد به سلامت همزمان تمامي مراتب وجود بستگي دارد، ريشه هاي درخاک، بدنه و شاخه هاي اصلي و شاخسار و برگ ها و ميوه هاي موجود در سينه آسمان همه بايد سالم باشند و نقش خود را ايفا نمايند (جامعیت + سلامت + عدالت).
  • ­ براي رشد متوازن و پيوسته، حضور و هماهنگی تمام عوامل لازم براي حيات (آب، خاک، هوا، نور و . . .) ضروري است (عدالت + جامعیت + سلامت)
  • ­ روند رشد یک سازمان مطلوب همواره با تدريج و پيوستگي همراه است (عدالت + رأفت + کرامت).
  • ­ حتي با وجود همه عوامل مورد نياز براي رشد، وجود باغبان براي مراقبت از رشد و سلامت درخت لازم است (مدیریت + ولایت).

بر اساس تحلیل صورت گرفته کارکرد اصلی درخت به وحدت رساندن ذرات متفرق و ایجاد یک هویت یکپارچه، ایجاد رشد و بالندگی مستمر است.

با الهام از مدل ذکر شده، سازمان طیب فضایی است که اصول ذکر شده را به صورت ارگانیک (بر اساس منطق ترکیب اسماء و صفات الهی) با هم ترکیب نماید و یک هویت جمعی زنده و متعالی (سازمانی) را به ظهور رساند و منشاء تولید آثار و ثمرات حیات بخش خواهد بود.

ارزش های بنیادی در سازمان طیب:


  • ­ خداباورند، ابدی می اندیشند، در مقیاس ابدی عمل می کنند.
  • ­ به افزایش بهره وری و اثربخشی (برکت) در مقیاس دنیا و آخرت اهتمام می ورزند،
  • ­ از تمام ظرفیت های خدادادی (و لحظات) برای ایجاد ثروت ها و ارزش های پایدار و ابدی استفاده می کنند.
  • ­ همه چارچوب ها و الزامات شرعی و قانونی را در تولید محصول و خدمات رعایت می کنند.
  • ­ عدالت به معنای فراگیر را به عنوان یک الزام و فرهنگ سازمانی پیگیری می کنند.
  • ­ نگرش آنها حفظ و ارتقای سلامت انسان ها، محیط زیست انسانی و اجتماعی است.
  • ­ کارکرد آنها تولید آثار برتر حیاتی و انتشار بی دریغ آنها در جامعه است.

اصول سازمان طیب:


مجموعه اصول ذکر شده (با الهام از شبیه سازی صورت گرفته در آیات مزبور) را می توان در قالب سه اصل بنیادی دسته-بندی کرد که اصول سازمان طیب به شمار می روند؛

اصل برکت یا عملکرد بهینه: برکت به معنای اثربخشی حداکثری و مستمر است، بر این اساس سازمان طیب دارای طرح و برنامه برای تولید و انتشار دائم آثار حیاتی در ابعاد مادی، معنوی، فردی، اجتماعی و زیست­محیطی می­باشد. برکت شامل مؤلفه­های زیر می­شود:

  • اثربخشی: ایجاد و انتشار آثار حیات­بخش (مؤثر در توسعه زندگی و کیفیت آن)
  • ارزش افزوده: نسبت ارزش محصولات تولید شده به مواد و عناصر اولیه (ورودی)
  • بهره­وری و بازدهی: نسبت ارزش خدمات تولیدی به هزینه­ انجام شده
  • جهت­گیری موحدانه: تقویت صبغه توحیدی زندگی (با شاخص احساس حضور خداوند در محیط کار)

اصل سلامت و عدالت سازمانی: توزیع متوازن و مبتنی بر ظرفیت مسئولیت­ها و امکانات از یک سو؛ امانت‌داری در مدیریت امکانات و فرصت­ها و حرکت در چارچوب قوانین و دستورالعمل­های مدون و برگرفته از مبانی توحیدی. عناصر اصلی سلامت و عدالت سازمانی:

  • عدالت سازمانی: رعایت حقوق در چارچوب عدل شبکه­ای
  • امانت­داری: نسبت ارزش محصولات تولید شده به مواد و عناصر اولیه (ورودی)
  • رعایت قوانین: تدوین، آموزش و اجرای قوانین حاکم بر فضای کاری
  • جامعیت: رشد هماهنگ در همه ابعاد سازمانی

اصل جذابیت و آراستگی: جذابیت و آراستگی نتیجه پیاده‌سازی عناصر زیبایی، نظم، طراوت‌ و شادابی در محیط کاری هستند؛ آراستگی همچنین می‌تواند تداعی‌کننده همدلی، انضباط و قانونمداری نیز باشد. معیارهای ارزیابی اصل جذابیت و آراستگی به شرح ذیل است:

  • نظم: وجود فرآیندهای سازمانی مدون و برنامه‌های کلان کوتاه مدت، میان مدت و بلند مدت
  • زیبایی: آراستگی ظاهری و رفتاری افراد و چیدمان متناسب اجزاء محیط کار
  • طراوت و شادابی: خوش­خلقی، شادابی، نشاط در مواجهه با همکاران و ارباب رجوع
  • معنویت: وجود فضای معنوی و اهتمام به شعائر و فرائض دینی
  • سرسبزی و لطافت: ایجاد فضای سرزنده با استفاده بهینه از المان‌های زنده (گیاهان، آبزیان ویا پرندگان)